De spirituele waarde van voeding: van theorie naar verwondering

Als het op voeding aankomt zoeken we voortdurend naar het perfecte dieet, leren we alles over nutriënten en richten we ons vooral op wat we beter niet kunnen eten. Maar hoe vaak staan we stil bij wat voeding in essentie is?

Tijdens mijn eigen voedingsreis ontdekte ik dat voeding niet alleen fungeert als brandstof, maar vooral een essentieel onderdeel is van het creatieproces dat leven heet. Daarbij gaat voeding over levenskracht, veerkracht en vitaliteit. Maar voeding raakt ook aan iets diepers. Het verbindt ons met ons instinct, onze cultuur en met de tijdsgeest waarin we leven.

Mijn mooiste herinneringen gaan terug naar de dagen voordat er bezoek kwam. Urenlang stond ik met mijn moeder in de keuken, waar we samen taarten bakten. Het leukste vond ik het uitlikken van de pannen, vooral die van de arretjescake.

Wat me nu bezighoudt, is de vraag of we door ons te focussen op theoretische kennis, juist datgene dreigen te verliezen wat voeding zo magisch maakt: de verwondering over het leven in al zijn facetten.

Graag deel ik je mijn visie op de spirituele waarde van voeding.

Voeding is leven

Iedere vorm van voeding, of het nu dierlijk of plantaardig is, vormt een directe verbinding met de wereld om ons heen.

Neem bijvoorbeeld een appel. We zijn geneigd de appel te beschouwen als een bron van vezels en vitamines. Wat we daarbij over het hoofd zien is dat een appel veel meer het resultaat is van zonlicht, water, aarde en tijd. Ieder proces dat bij de groei van die appel betrokken is, weerspiegelt de essentie van leven.

Hetzelfde geldt voor dierlijke voeding. We beschouwen vlees, zuivel en eieren als eiwitrijke bronnen, maar vergeten dat dit het resultaat is van natuurlijke processen. Een koe die buiten heeft gestaan, zonlicht heeft gekregen, voldoende beweging heeft gehad en gezonde interactie met andere koeien, heeft een hele andere vitaliteit dan een koe uit de bio-industrie. Alles in haar omgeving draagt bij aan de kwaliteit van wat ze ons geeft.

Wanneer we ons voeden met volwaardige, natuurlijke producten, tappen we direct in op dat netwerk van leven, licht en energie. Zo voeden we ons eigen ecosysteem.

De natuur biedt ons precies de voeding die we nodig hebben

Een ander inzicht dat ik heb opgedaan, is dat lokale voeding ons perfect voorziet van de voedingsstoffen die wij nodig hebben binnen ons eigen klimaat in het betreffende seizoen.

In de herfst zijn er voedzame wortelgroenten, zoals pompoen en knolselderij, die ons helpen warm te blijven en onze immuniteit te versterken. In de lente bloeien groene bladgroenten en kruiden, die ons voorzien van de vitamines en mineralen die we nodig hebben om onze energie aan te vullen.

Het is dus niet zo gek te bedenken dat ons lichaam in de zomer een verse aardbei verkiest boven een mango met een jet-lag.

Voeding versterkt de veerkracht

Wat ik ook ontdekte was, dat alle processen in de natuur de veerkracht van het leven weerspiegelen. Zo is iedere vorm van leven voortdurend in beweging en zoekt steeds naar balans. Zo kan een plant na een zware storm weer rechtop komen. De wortels voorzien de takken en bladeren van voeding en kracht, zelfs na beschadiging.

Deze veerkracht zien we ook terug in onze gezondheid. Ons lichaam heeft een natuurlijk vermogen om zich aan te passen, te herstellen en te vernieuwen. Wanneer we veerkrachtige voeding eten, versterken we onze eigen veerkracht. Zo zijn we beter in staat te herstellen van bijvoorbeeld een verkoudheid, griep of stress.

Het ‘Wood Wide Web’ versus ons familiesysteem

Een mooi voorbeeld van de wonderen van de natuur is het ondergrondse communicatiesysteem dat bomen en planten met elkaar verbindt, vaak het ‘Wood Wide Web’ genoemd. Door een netwerk van schimmels, bekend als mycorrhiza, wisselen bomen en planten voedingsstoffen, water en zelfs signalen uit.

Een van de meest ontroerende verhalen die ik heb gehoord, is dat van de boom die, wanneer hij voelt dat zijn leven ten einde loopt, zijn laatste voedingsstoffen afgeeft aan de jonge zaailingen om zich heen. Via een ondergronds netwerk herkent de boom precies waar zijn ‘kinderen’ zich bevinden en geeft hij bewust zijn laatste levensenergie aan hen door.

Dat bracht me bij de vraag hoe diep ik verbonden ben met mijn familiesysteem. Net zoals bomen via het Wood Wide Web voedingsstoffen doorgeven aan de volgende generatie, geven wij ook waarden, tradities en patronen door. Dit ondergrondse netwerk herinnert me eraan dat onze banden met familie en voorouders onzichtbaar maar diepgeworteld zijn.

Het microbioom: ’the goodies’ versus ’the baddies’

Nooit heb ik stilgestaan bij het feit dat de essentie van onze gezondheid letterlijk onder onze voeten ligt: de bodem. Deze bodem herbergt een rijke populatie van micro-organismen, het microbioom, dat essentieel is voor het optimaliseren van de plantengroei.

Wat interessant is, is dat het microbioom in de bodem en dat in onze darmen op een bijzondere manier met elkaar verbonden zijn. Een deel van ons microbioom komt rechtstreeks uit de natuur, voornamelijk via ons voedsel. Een klein beetje zand op sla van gezonde bodem kan je darmmicrobioom een flinke boost geven!

Zo draait een gezond darmmicrobioom om de balans tussen ’the goodies’ en ’the baddies’. Zolang ’the goodies’ de overhand hebben, gaat alles goed. Maar zodra ’the baddies’ de overmacht krijgen, is het tijd om in te grijpen. Het is cruciaal om ’the goodies’ optimaal te voeden, wat vooral betekent dat we veel vezelrijke planten, groenten en fruit mogen eten.

Jouw instinct weet precies wat jij nodig hebt!

Tevens was ik me niet bewust van het instinctieve vermogen van ons lichaam dat precies kan aanvoelen welke voedingsstoffen het nodig heeft. Dit instinct fungeert als een interne radar die ons naar de juiste voeding leidt.

Zo blijken jonge kinderen vaak intuïtief te kiezen wat hun lichaam nodig heeft. Ik moet denken aan mijn middelste zoontje die, toen ongeveer twee jaar oud was en vaak erg gespannen, de hele dag snakte naar bananen. Totdat iemand mij vertelde dat hij onbewust aanvoelde dat hij magnesium nodig had om te ontspannen.

Zo zijn er ook veel zwangere vrouwen die plotseling verlangen naar haring. Dit kan een teken zijn dat hun lichaam meer omega-3-vetzuren nodig heeft voor de ontwikkeling van de hersenen van hun baby.

Een ander mooi voorbeeld zijn atleten, die vaak instinctief kiezen voor voeding die hen helpt bij herstel en energie. Na een zware training kunnen ze zin krijgen in bijvoorbeeld een smoothie met fruit en noten, wat hen de juiste mix van koolhydraten en eiwitten biedt.

Hoe industriële voeding het instinctieve proces verstoort

Helaas kan industrieel bewerkte voeding met geraffineerde suikers, transvetten en kunstmatige toevoegingen, dit instinctieve systeem verstoren.

Geraffineerde suikers manipuleren de beloningscentra in de hersenen, waardoor ons lichaam foute signalen afgeeft. Transvetten en kunstmatige (zoet-)stoffen kunnen deze verstoring verder versterken, waardoor we sneller geneigd zijn om te grijpen naar snelle, ongezonde energiebronnen in plaats van te luisteren naar wat ons lichaam écht nodig heeft.

Dit kan ervoor zorgen dat we de signalen die ons vroeger naar gezonde, voedzame opties leidden, niet meer goed herkennen.

De cultuur en traditie van voeding

De verwondering over voeding gaat nog een stap verder, want voeding is niet alleen een biologisch proces. Het is ook een belangrijk onderdeel van cultuur en traditie.

Zo ontmoette ik Italiaanse families die in het seizoen samenkwamen om de rijpe tomaten te verwerken na de oogst. Deze jaarlijkse traditie die samengaat met roddels en verhalen, zorgt voor een voorraad tomatensaus en versterkt de familiebanden.

Een ander voorbeeld vinden we bij inheemse culturen, zoals de Aboriginals in Australië, die hun voedselverzameling en -bereiding baseren op eeuwenoude kennis van de natuur. Ze organiseren rituelen rond de jacht en het verzamelen van wilde eetbare planten, waarbij de gemeenschap samenkomt om te vieren wat de aarde biedt. Dit versterkt niet alleen hun band met de natuur, maar ook met elkaar, en voedt zo zowel lichaam als ziel.

Zelf denk ik terug aan onze familietraditie tijdens het rode-bessenseizoen. Met het hele gezin gingen we bessen plukken, en mijn moeder maakte er vervolgens jam van. Deze simpele bezigheid gaf betekenis aan ons samenzijn als gezin.

Hoe fermentatie ons verbindt met onze voorouders

Fermentatie laat mooi zien hoe voeding ons verbindt met onze voorouders en geschiedenis.

Een mooi voorbeeld is de traditionele balsamicoazijn uit Italië. Dit proces begint met het koken van druivenmost, die jarenlang fermenteert in houten vaten. Vroeger was het gebruikelijk om een vat balsamico aan de bruidschat van jonge vrouwen toe te voegen, als symbool van welvaart. Ook bij de geboorte van een kind begon men vaak met een vat azijn dat langzaam rijpte terwijl het kind opgroeide. Bij volwassenheid werd deze azijn dan als een waardevol erfstuk doorgegeven.

Een vergelijkbaar voorbeeld is miso uit Japan, een gefermenteerde pasta van sojabonen die vaak in familiebedrijven wordt gemaakt en van generatie op generatie wordt doorgegeven.

Schaarste-denken versus overvloed

Hoewel wetenschappelijke kennis ons kan helpen om voeding beter te begrijpen, heeft het zijn beperkingen. Wanneer we ons uitsluitend richten op theorieën, tabellen, cijfers en diëten, verliezen we het grotere plaatje uit het oog. Het maakt ons vaak blind voor de wonderlijke complexiteit van de natuur.

Dit schaarste-denken over voeding leidt vaak niet tot meer gezondheid, maar juist tot een gevoel van tekort. Een gezond ecosysteem daarentegen draait om overvloed: de rijkdom aan leven en biodiversiteit die ons voedt en ons verbindt met de aarde.

Door de focus te verleggen naar de overvloed en de dynamiek van de natuur, kunnen we een diepere verbinding met onze voeding tot stand brengen. Ik ben ervan overtuigd dat hierin de sleutel ligt naar een betere gezondheid, zowel voor onszelf als voor de natuur om ons heen. Eerlijk gezegd, was dit het punt waarop ik als Bourgondiër werd gegrepen.

De rol van onze zintuigen bij voeding

De eenvoudigste manier om weer in contact te komen met de essentie van voeding zijn onze zintuigen. Door te zien, ruiken, voelen en proeven, maken we van eten een bewuste ervaring. Zo veranderen we maaltijden van iets wat we automatisch doen naar een moment van waardering voor de voedingswaarde en het proces dat voedsel doorloopt.

Graag deel ik deze eenvoudige oefening met je: Neem een klein stuk fruit, bijvoorbeeld een druif. Voel de textuur en kijk aandachtig naar de kleur. Ruik eraan en neem dan een hap. Kauw langzaam en proef bewust alle smaken. Reflecteer op het proces dat deze druif heeft doorgemaakt om in je mond te belanden.

Conclusie: terug naar verwondering

Hoe kunnen we de verwondering over voeding terugvinden? Door ons voedsel als iets levends te zien, in plaats van een verzameling van cijfers en theorieën. Door simpelweg stil te staan bij de natuur en de magie van het groeiproces te observeren.

Maar ook door zelf voeding te bereiden en daarbij te vertrouwen op onze eigen creativiteit, door samen te eten en elkaar verhalen te vertellen, door te eten zonder externe afleidingen, door meer te leren over de geschiedenis en tradities van voeding, door te kiezen voor seizoensgebonden producten en door bewust stil te staan bij de bron van voeding.

Want voeding, in zijn diepste essentie, is niets meer dan het leven zelf.

 

Nieuwsgierig?

Mijn Lezing: Food for Thought belicht de impact van voeding op de vitaliteit van mens en natuur. Daarmee is deze lezing geschikt voor bedrijven en organisaties die zich willen inzetten voor het welzijn van hun mensen en tegelijkertijd willen bijdragen aan een gezondere wereld.

Neem vandaag nog CONTACT op, dan vertel ik je meer!

ir. Marieke de Zwaan