Een familieopstelling cadeau doen, een mooi gebaar?

'Stel dat alle mensen op de wereld met kerst, hun ouders een familieopstelling cadeau doen. Dat zou toch een aardverschuiving zijn?'

De vraag die dan direct bij me opkomt: in welke richting?

Regelmatig word ik benaderd door iemand die een familieopstelling cadeau wil doen aan een broer, zus, ouder, partner of vriend(in). En dan snap ik de goede bedoeling. Een familieopstelling is namelijk ook een bijzonder en origineel cadeau. Tegelijkertijd is het ook belangrijk om, voordat je dat doet, goed na te denken over een aantal dingen.

In deze blog neem ik je mee in, wanneer het goed kan werken en waarom het in andere situaties beter is om het net even anders aan te pakken.

Even terug naar de basis: wat is een familieopstelling?

In een familieopstelling onderzoek je de onderliggende dynamieken in je familiesysteem. Je kijkt niet alleen naar wat er in je leven speelt (bijvoorbeeld: steeds vastlopen in werk, relaties of aanhoudende mentale of fysieke spanning), maar ook naar waaróm dat op een dieper laag gebeurt.

In een opstelling maak je zichtbaar wat vaak onbewust meeloopt:

•loyaliteiten (bewust of onbewust ‘trouw’ zijn aan je familie)
•overgenomen lasten (iets dragen wat niet van jou is)
•verstrikkingen tussen generaties

Het is geen trucje of snelle oplossing, maar een intense manier om inzicht te krijgen en mogelijk verandering te brengen in terugkerende patronen.

De valkuil: jouw perspectief op wat ‘goed’ is voor de ander

Een familieopstelling cadeau doen begint vaak met een oprechte wens om iemand verder te helpen. Dan denken we te kunnen zien waar een ander in vastloopt en wat volgens ons ‘helpende’ stappen zouden zijn. Dat is op zichzelf niet vreemd, je kijkt nu eenmaal vanuit jouw bril en jouw ervaringen.

Maar precies dat maakt het verraderlijk. Wat jij ziet als een logische volgende stap, hoeft voor de ander helemaal niet kloppend te zijn. Ieder mens bewandelt een eigen pad met een eigen tempo.

De blinde vlek: ergens doe je het voor jezelf

Geven onthult vaak een dieperliggend verlangen. Veel mensen willen een familieopstelling cadeau doen omdat ze onbewust hopen dat het iets oplost waar ze zelf last van hebben.

Bijvoorbeeld, je hoopt de relatie wat meer ontspannen wordt als de ander bepaalde inzichten krijgt. Soms speelt ook mee dat jij het lastig vindt om het lijden van de ander te verduren. Een ander veelvoorkomend mechanisme is dat je graag iets wilt 'oplossen' voor de ander, omdat het je een gevoel van controle geeft in een situatie waarin je je eigenlijk machteloos voelt.

Dat is heel menselijk, maar het laat zien dat het cadeau ook een eigen belang dient. Het is helpend om je daarvan bewust te zijn. Sta dus stil bij de vraag: is dit echt voor de ander of hoop ik (ook) dat het iets verandert waar ik last van heb?

De kern: de intentie van de ontvanger

Een familieopstelling werkt alleen als iemand zélf diep van binnen voelt ‘Dit wil ik onderzoeken’. Die innerlijke ja is een wezenlijk onderdeel van het proces.

Wanneer iemand onder zachte druk een opstelling doet zonder dat er echt een eigen wens is, ontstaat er vaak een subtiele vorm van weerstand. Niet zichtbaar, maar wel voelbaar in hoe iemand aanwezig is.

In deze grondhouding is het lastig om eerlijk te kijken, werkelijk te voelen en het eigen aandeel onder ogen te zien, precies de elementen die een opstelling effectief maken. Daarom is de motivatie van degene die de opstelling doet een belangrijke voorwaarde. Zonder oprechte bereidheid verliest een familieopstelling zijn waarde.

Wanneer is het wél een goed idee?

Een familieopstelling cadeau doen werkt vooral wanneer de ander zelf al nieuwsgierigheid heeft getoond. Dan sluit je met jouw cadeau aan bij een verlangen dat er is.

Het is ook een goed moment om een familieopstelling cadeau te doen wanneer iemand vastzit in een terugkerend patroon en zelf aangeeft dat hij of zij 'iets anders wil proberen', maar nog niet precies weet wat. 

Echter, soms weet je niet of iemand zelf een link ziet tussen een familieopstelling en de vraag waar hij of zij mee worstelt. Dan helpt het om het cadeau als een open uitnodiging te geven, niet als een besluit. Door te zeggen dat je er goede ervaringen mee hebt en dat je het graag wilt geven als het bij diegene past, blijft de keuze helemaal bij de ander.

In zulke situaties wordt het een waardevol en zuiver cadeau: je ondersteunt een beweging die mogelijk al in de ander aanwezig is, in plaats van iets op te leggen.

Wanneer misschien liever niet cadeau doen?

Wees terughoudend als je merkt dat het cadeau vooral voortkomt uit jouw verlangen dat de relatie makkelijker wordt of wanneer je frustratie voelt en denkt dat de ander 'nu echt eens in de spiegel moet kijken'.

Ook wanneer iemand zelf geen behoefte voelt of wanneer je hoopt dat een opstelling bevestigt dat jij gelijk hebt in een conflict, is het beter om geen familieopstelling cadeau te doen.

In zulke situaties is de kans groot dat de opstelling een verlengstuk wordt van de spanning tussen jullie, in plaats van een eigen, veilige ruimte voor de ander.

Waar kun je als gever op letten?

Wil je iemand een familieopstellingen cadeau geven? Dan zou je jezelf eerst de volgende vragen kunnen stellen:

• Vanuit welke 'eigen behoefte' geef ik dit cadeau? En kan ik mijn eigen motivatie eerlijk benoemen, zonder dat de ander daar iets mee moet?

• Heeft de ander interesse, nieuwsgierigheid of bereidheid uitgesproken?

• Kan ik het volledig respecteren als de ander nee zegt of het niet oppakt?

• Ben ik oké als de ontvanger niets wil delen over zijn of haar ervaring met de familieopstelling? Of met elke uitkomst van de opstelling, ook als die niet past bij mijn hoop of verwachting?

Kun je deze vragen met een eerlijk ja beantwoorden, dan kan een familieopstelling een zuiver en liefdevol cadeau zijn dat werkelijk aansluit bij de ander.

Samenvattend

Een familieopstelling cadeau geven is geen standaard cadeaubon zoals een diner of een bos bloemen. Je geeft iemand een uitnodiging om diep naar zichzelf en zijn of haar familiesysteem te kijken. Dat maakt het een waardevol én kwetsbaar cadeau.

Daarom is het belangrijk dat de beweging van binnenuit komt vanuit de ontvanger.

Wil je iemand een familieopstelling geven? Overweeg dan eerst de volgende stappen te doen:
• Sta eerst stil bij je eigen motivatie: geef je het vanuit oprechte betrokkenheid of wil je iets oplossen voor de ander?
• Ga vervolgens het gesprek aan en vertel waarom je dit cadeau wilt geven en vanaf welke plek dat komt.
• Vraag tenslotte of het ook bij hem of haar past, zodat de keuze volledig bij de ander blijft.

Als de ander dan van binnen voelt: ‘Ja, ik ben nieuwsgierig’, dan kan een familieopstelling een geweldig gebaar zijn. Niet omdat jij vindt dat het moet, maar omdat hij of zij voelt dat dit het juiste moment is.

En jezelf een familieopstelling cadeau doen, of je dat nu in een individuele sessie doet of in een groepsworkshop, is altijd een goed idee!

Nieuwsgierig?
Familieopstellingen op Oergrond
Individuele Familieopstelling
Systemische Lifecoaching

ir. Marieke de Zwaan
Keynote spreker voeding 5D, systemisch coach & trainer