Je zit aan tafel, de vertrouwde stemmen om je heen, dezelfde grapjes, dezelfde plekken. Iemand zit altijd daar. Een ander begint altijd over dat ene onderwerp. En je voelt het gelijk. Een lichte spanning. Een gevoel van ongemak.
Voor veel mensen brengt het kerstdiner met familie een innerlijk conflict met zich mee: je hebt zin om samen te zijn en tegelijkertijd zie je ertegenop. Niet omdat er perse iets mis is, maar omdat er veel gevoeld of onderdrukt wordt.
En dat is niet zo gek. Familie is geen vrijblijvende samenstelling. Het is je oorsprong, of je dat nu wilt of niet. Kerst maakt dat voelbaar. Het samenzijn vergroot wat er al is. Wat normaal ergens onder de tafel blijft liggen, schuift ineens mee aan. Oude patronen, stil verdriet, verlangens die nooit echt woorden hebben gekregen, het gemis van afwezigen. Soms onbewust. Soms subtiel. Soms al bij het voorgerecht.
Het familiesysteem als levend geheel
Een familiesysteem is geen statisch gegeven, maar een bewegend geheel. Een levend ecosysteem.
Misschien merk je dat wanneer één iemand stiller wordt, een ander automatisch meer gaat praten. Of dat jij ineens de neiging krijgt om de sfeer te dragen, terwijl iemand anders zich discreet terugtrekt in keuken. Dat zijn geen toevalligheden. Het zijn bewegingen die iets proberen in balans te houden.
Niet goed of fout, maar vaak wel herkenbaar.
Over eenzaamheid, midden in het samenzijn
Wat met kerst vaak voelbaar wordt, is eenzaamheid. Juist terwijl je samen bent.
Dat gevoel is geen tekort en geen persoonlijk falen. Het hoort bij mens-zijn. En misschien wordt het in families zo scherp, omdat het verlangen naar verbinding daar zo groot is.
We proberen die eenzaamheid vaak snel op te lossen. Door ons aan te passen, door harder te werken aan gezelligheid, door iets te halen bij de ander.
De vraag is niet zozeer: hoe krijg ik dit anders?
Maar eerder: hoe kan ik aanwezig zijn, zonder mezelf kwijt te raken tussen de aardappelen en de oude verhalen?
Hieronder lees je geen oplossingen, maar uitnodigingen om met iets meer stevigheid aanwezig te zijn tijdens kerst.
1. Een moment van eerlijkheid
Misschien kun je jezelf de vraag stellen: waarom ga ik eigenlijk met kerst naar mijn familie?
Ga je omdat het zo hoort? Omdat er iets van je verwacht wordt? Of omdat je ook een verlangen voelt naar verbinding, nabijheid of erbij horen, zelfs als dat verlangen verpakt zit in lichte weerstand?
En als je dat onderzoekt: wat brengt het je om te gaan? En wat kost het je? Soms helpt het om dat niet te beoordelen, maar gewoon naast elkaar te leggen. Alsof je twee schalen weegt, zonder meteen een conclusie te trekken. Alleen al die helderheid kan iets ontspannen.
2. Waar je lichaam op vooruit loopt
Is er iets of iemand waar je tegenop ziet?
Niet alleen buiten je, een opmerking, een blik, een gesprek, maar ook in jezelf. De angst dat je dichtklapt. Dat je te veel je best gaat doen. Dat je meer drinkt dan je van plan was en dat pas merkt bij het dessert.
Vaak raakt zo’n spanning aan iets ouds. Iets wat ooit geen plek kreeg. Achter die pijn zit bijna altijd een verlangen: gezien worden, gehoord worden, ertoe doen.
Je hoeft dat niet op te lossen. Het herkennen is vaak al genoeg om ruimte te maken.
3. Je plek voelen
In families heeft iedereen een plek. In de natuurlijke ordening is die plek helder en draagt ze weinig spanning. In theorie althans.
In de praktijk ontstaat er vaak een andere ordening, die zich stil vormt rondom wat nodig lijkt. Als kind hoor je op de kindplek, in de rij van broers en zussen, tegenover je ouders. Maar soms voelt die plek niet veilig of niet beschikbaar. En dan ga je schuiven. Naast een ouder. Voor een broer of zus. Of je maakt jezelf groter of kleiner, omdat dat ooit werkte.
Niet bewust, maar uit loyaliteit aan het systeem.
Wanneer je kunt voelen waar jij staat ten opzichte van je ouders en je broers en zussen, zonder daar meteen iets aan te veranderen, kan er rust ontstaan. Niet omdat de ordening plotseling herstelt, maar omdat jij jezelf niet langer hoeft te verplaatsen.
4. Eerst kijken, dan reageren
Je hoeft niet meteen mee te doen.
Misschien kun je, als je aan tafel zit, eerst gewoon waarnemen. Wie neemt ruimte? Wie verdwijnt? Wie vertelt hetzelfde verhaal als vorig jaar? En wat doe jij, bijna automatisch?
Soms ontstaat er lichtheid op het moment dat je ziet: aha, dit is wat hier gebeurt. Niet persoonlijk, maar systemisch. Alsof je even van binnenuit een stap achteruit zet en kijkt naar de dynamiek.
5. Wat van jou is, bij jou laten
Wat je raakt, raakt jou.
Dat betekent niet dat het onzin is of overdreven. Wel dat het iets zegt over jouw geschiedenis, jouw plek, jouw gevoeligheden.
Je hoeft gevoelens niet uit te leggen of te verdedigen. Misschien is het genoeg om het even te voelen, zonder het gelijk bij de ander neer te leggen. Het kan helpen om dat letterlijk te maken: voeten op de grond, handen op je benen. Een stille reminder: dit gevoel is van mij.
6. De dagen ervoor doen ertoe
Hoe je lichaam erbij zit, maakt verschil.
Een uitgerust lichaam kan meer dragen. Meer voelen, zonder overspoeld te raken. Dat vraagt geen perfectie, alleen wat zorg. Rust, voedzaam eten, minder verdoving.
Niet om beter te functioneren, het is geen kerstprestatie, maar om jezelf iets stevigers te geven om op te staan.
7. Iets kleins dat je ondersteunt
Soms helpt het om iets bij je te hebben dat je herinnert aan veiligheid. Iets tastbaars. Een armbandje, een kettinkje, een zin of foto als screensaver op je telefoon.
Het is geen oplossing, maar dient als anker op het moment dat je je onrustig voelt.
En soms helpt het om vooraf een iemand te laten weten waar je tegenop ziet. Niet om advies te krijgen, maar om het niet alleen te dragen.
Tot slot
Ontspannen kerst vieren betekent niet dat alles prettig hoeft te zijn. Het betekent dat jij aanwezig kunt blijven. Bij jezelf. Midden in de dynamiek, tussen de gesprekken, de verwachtingen en de momenten waarop je even niet weet wat je moet zeggen.
Wees daarin mild. Ook als er delen van jezelf opduiken die je liever niet ziet. Irritatie, verdriet, ongemak. Ze horen er blijkbaar ook bij, zelfs op dagen met veel kaarsen en goede bedoelingen.
Misschien hoeft er deze kerst niets gefixt te worden. Misschien is aanwezig zijn al genoeg. En als dat soms betekent dat je vooral aanwezig bent bij jezelf, met een diepe ademhaling en een neutrale blik, dan is dat ook gewoon meedoen.
En soms gebeurt er iets onverwachts wanneer je het even laat bestaan. Wanneer je het niet hoeft weg te werken. Een moment van echte verbinding. Maar misschien ook niet. En dan is dat wat het is.
Fijne dagen!
10 Voedingstips
Wil jij weten wat Marieke heeft geholpen?
Vraag dan het E-book aan waarin zij je haar 10 beste voedingstips met je deelt:
Nieuwsgierig?
Familieopstellingen op Oergrond
Individuele Familieopstelling
Systemische Lifecoaching
ir. Marieke de Zwaan
Keynote spreker voeding 5D, systemisch coach & trainer
Marieke de Zwaan (ir. TU Delft, 2001) is keynote spreker voeding & vitaliteit en coach op het gebied van vitaliteit & leiderschap met specialisatie in hoogbegaafdheid, engineers en analytisch ingestelde professionals. Na een decennium van reizen door Amerika, Australië en Brazilië transformeerde zij van meer dan twintig jaar chronisch ziek, migraine en burn-out, naar optimale vitaliteit. Niet door de juiste regels te volgen, maar door anders te leren kijken. Sinds 2012 inspireert zij als spreker en coach mensen en organisaties in binnen- en buitenland. Haar kracht ligt in een systemisch perspectief: ze ziet wat er onder de oppervlakte speelt, in mensen én in organisaties. Daardoor wordt zij gevraagd voor uiteenlopende contexten van keynotes voor internationale bedrijven en technische organisaties tot individuele coachtrajecten op het snijvlak van vitaliteit, leiderschap en leefstijl.