In systemisch werk wordt veel begrepen, maar niet alles wordt gevoeld.
We spreken over patronen, dynamieken en loyaliteiten. Over wat zichtbaar wordt in families, organisaties en teams. Maar wie alleen kijkt en begrijpt, mist een wezenlijk deel van de informatie.
Het lichaam doet altijd mee.
In mijn werk is lichaamswerk geen losse methode of aanvulling. Het is een integraal onderdeel van hoe ik systemisch werk. Niet omdat het lichaam alles oplost, maar omdat het laat zien wat nog geen plek heeft.
Begrijpen is vaak de eerste stap
Veel mensen die bij mij komen hebben al veel nagedacht. Ze zijn analytisch ingesteld en weten veel. Het maakt dat ze vaak een goed verhaal hebben over wat er speelt. Soms hebben ze al coaching of therapie gevolgd. En toch blijven ze vastlopen.
Dat is meestal het moment waarop het lichaam zich laat horen. Via spanning, stress, vermoeidheid, migraine, eetgedrag of andere terugkerende klachten. Als signaal.
Het lichaam onthoudt wat ooit nodig was om erbij te horen. Ook wanneer die strategie inmiddels meer kost dan oplevert.
Analyse als ingang, niet als essentie
Voor veel mensen is een analytische benadering van systemisch werk een eerste ingang. Het helpt om patronen te herkennen, verbanden te zien en woorden te geven aan wat er speelt. Dat brengt helderheid en vaak ook opluchting.
In mijn werk gebruik ik die analytische laag ook. Het helpt om overzicht aan te brengen. Maar analyse en inzicht is niet de essentie.
Zolang iets vooral begrepen wordt, blijft het vaak in het hoofd. Het systeem weet dan nog niet dat er iets mag veranderen. De echte verschuiving ontstaat wanneer het lichaam mee mag bewegen. Wanneer niet alleen duidelijk wordt wat er speelt, maar ook voelbaar wordt wat dat betekent.
Wilskracht kan alleen wortelen in draagkracht
In veel begeleidingstrajecten speelt mindset een belangrijke rol: anders leren denken, overtuigingen onderzoeken, perspectief verbreden.
Dat is niet verkeerd. Voor analytische mensen is begrijpen vaak de eerste vorm van veiligheid. Het geeft overzicht en houvast.
Maar wanneer het lichaam structureel onder spanning staat, raakt die aanpak zijn grens. Dan wordt wilskracht iets wat je inzet tegen jezelf, in plaats van iets dat gedragen wordt. Gedachten sturen kan helpen, maar alleen als de voedingsbodem sterk genoeg is.
Draagkracht ontstaat niet in het hoofd. Ze ontstaat in het lijf. In rust, herstel en regulatie. In voeding, beweging, ontspanning en slaap, maar ook in het herkennen van opgeslagen spanning en oude overlevingspatronen die nog steeds actief zijn.
Zolang het lichaam alert blijft, kan het systeem de verandering niet bijhouden. In systemisch werk wordt dan veel begrepen, maar niet alles gevoeld. En juist daar blijft beweging uit.
Het lichaam reageert op erkenning, niet op uitleg
In systemisch werk zie je dit snel terug. Iemand kan rationeel begrijpen dat hij te veel verantwoordelijkheid draagt, maar zolang het lichaam alert blijft, verandert er weinig.
Lichaamswerk helpt om daar niet overheen te praten. Om te vertragen en te voelen waar spanning zit. Waar iets wordt vastgehouden. Waar het lichaam blijft compenseren.
Het lichaam ontspant niet omdat het wordt verteld dat het veilig is, maar omdat het wordt erkend in wat het doet.
Hoe ik met het lichaam werk
Het betrekken van het lichaam gebeurt in mijn werk niet via vaste oefeningen of protocollen. Soms is het zo eenvoudig als vertragen en de aandacht naar de adem brengen. Soms via een korte meditatie, een kleine beweging of het volgen van een impuls die zich aandient. Altijd binnen wat op dat moment veilig en haalbaar voelt.
Beweging, adem en aandacht helpen om het systeem niet alleen te begrijpen, maar ook te ervaren. Ze brengen informatie naar de oppervlakte, zonder dat die geforceerd hoeft te worden.
Ik nodig mensen uit om dat waar te nemen, zonder het te sturen of te verklaren. We blijven bij wat zich aandient en stoppen waar het te veel wordt. Zo ontstaat beweging die klopt bij wat het systeem aankan, op dat moment.
Casus 1: werkstress
Iemand kwam bij mij met aanhoudende stressklachten. Op haar werk functioneerde ze goed en werd ze gewaardeerd. Rationeel gezien klopte alles. Toch voelde ze zich voortdurend gespannen en moe.
In eerste instantie brachten we samen in kaart wat er gebeurde. Ze kon goed uitleggen waar de druk vandaan kwam en hoe ze steeds overeind bleef. Het gaf helderheid, maar geen verandering.
In een opstelling werd zichtbaar hoe zij onbewust steeds koos voor een plek waarin alertheid nodig was. Alsof ze iets deed wat vertrouwd voelde. In haar lichaam uitte zich dat in opgetrokken schouders en een hoge ademhaling.
Gaandeweg viel het kwartje. Ze herkende deze houding uit haar systeem van herkomst. Ooit had deze alertheid haar geholpen. Het was een manier geweest om verantwoordelijkheid te dragen en overzicht te houden.
Door dit te erkennen, kon ze langzaam bewegen naar een andere plek. Een plek waarin haar lichaam niet voortdurend hoefde te anticiperen. De schouders zakten, de ademhaling werd rustiger. Ontlading. Niet omdat er iets werd opgelost, maar omdat het lichaam niet langer hoefde vast te houden wat ooit nodig was geweest.
Casus 2: migraine
In een systemisch coachings-traject werkte ik met iemand die al jaren migraineklachten had. Ze had al heel veel onderzocht, voeding, hormonen en leefstijl. Toch bleef ze aanvallen houden.
In het begin stond begrijpen centraal. We verkenden wat ze al wist en hoe ze probeerde grip te krijgen op de klachten. Dat gaf overzicht, maar geen verandering.
Gaandeweg verlegden we de focus van ‘hoe kom ik hier vanaf?’ naar ‘wat laat migraine mij zien?’
Door het lichaam actief te betrekken in de coaching, door te vertragen en aandacht te geven aan lichamelijke signalen, werd zichtbaar hoe haar lichaam al lange tijd iets probeerde te reguleren.
De migraine bleek een manier waarop haar systeem grenzen aangaf op momenten dat zij daar zelf aan voorbijging. Door dit niet alleen te begrijpen, maar ook lichamelijk te ervaren, veranderde haar verhouding tot de klacht.
Ze begon subtiele signalen eerder te herkennen. Niet als waarschuwingen die genegeerd moesten worden, maar als informatie. Dat gaf haar meer regie. Niet door controle, maar door afstemming.
Niet fixen, maar volgen
Lichaamswerk in mijn werk is geen techniek om ontspanning af te dwingen. Ik werk niet toe naar het wegduwen van klachten. Beweging ontstaat wanneer zichtbaar en vooral voelbaar wordt wat een functie heeft gehad.
Wanneer het lichaam niet langer hoeft te compenseren. Wanneer duidelijk wordt dat wat zwaar voelt, misschien niet alleen van jou is.
Dat zijn vaak stille momenten, met impact.
Het lichaam als bondgenoot
Wat mij steeds weer fascineert, is hoe mild mensen worden wanneer ze hun lichaam niet langer zien als tegenstander. Klachten zijn dan geen vijand meer, maar een ingang tot begrijpen.
Lichaamswerk maakt systemisch werk concreet. Het haalt het uit het hoofd en brengt het terug naar de ervaring. Het lichaam. De bron van transformatie.
Niet snel. Wel duurzaam.
Mag het lichaam mee doen?
Zonder het lichaam blijft systemisch werk abstract. Met alleen woorden kun je veel begrijpen, maar weinig veranderen. Het lichaam laat voelen waar iets vastzit en wanneer er ruimte ontstaat.
Daarom is lichaamswerk voor mij geen aparte discipline, maar een vanzelfsprekend onderdeel van mijn werk. Omdat het lichaam altijd deel uitmaakt van het systeem. En omdat het vaak als eerste aangeeft wat gezien wil worden.
10 Voedingstips
Wil jij weten wat Marieke heeft geholpen?
Vraag dan het E-book aan waarin zij je haar 10 beste voedingstips met je deelt:
Nieuwsgierig?
Familieopstellingen op Oergrond
Individuele Familieopstelling
Systemische Lifecoaching
ir. Marieke de Zwaan
Keynote spreker voeding 5D, systemisch coach & trainer
Marieke de Zwaan (ir. TU Delft, 2001) is keynote spreker voeding & vitaliteit en coach op het gebied van vitaliteit & leiderschap met specialisatie in hoogbegaafdheid, engineers en analytisch ingestelde professionals. Na een decennium van reizen door Amerika, Australië en Brazilië transformeerde zij van meer dan twintig jaar chronisch ziek, migraine en burn-out, naar optimale vitaliteit. Niet door de juiste regels te volgen, maar door anders te leren kijken. Sinds 2012 inspireert zij als spreker en coach mensen en organisaties in binnen- en buitenland. Haar kracht ligt in een systemisch perspectief: ze ziet wat er onder de oppervlakte speelt, in mensen én in organisaties. Daardoor wordt zij gevraagd voor uiteenlopende contexten van keynotes voor internationale bedrijven en technische organisaties tot individuele coachtrajecten op het snijvlak van vitaliteit, leiderschap en leefstijl.