Systeemtherapie vs. systemisch coachen: wat zijn de verschillen?

'Moet het hele gezin meekomen?' Een vraag die ik als systemisch coach en trainer regelmatig krijg.

Steeds meer mensen ontdekken de kracht van systemisch werk. Of het nu gaat om persoonlijke ontwikkeling, relatieproblemen of werk-gerelateerde vraagstukken, systemische benaderingen helpen om patronen en dynamieken te herkennen.

Zowel systeemtherapie en systemisch coachen kijken naar de bredere context waarin iemand zich beweegt, zoals familiesystemen, organisaties of culturele structuren. Toch verschillen beiden in hun aanpak.

In deze blog deel ik mijn visie op de voor- en nadelen van beide methoden. Niet om de één boven de ander te plaatsen, maar om je te helpen bepalen welke het beste aansluit bij jouw hulpvraag.

Overeenkomsten systeemtherapie versus systemisch coachen

Beide methoden:
Gaan uit van het idee dat problemen of vraagstukken niet losstaan van de context waarin iemand zich bevindt.
Kijken naar de onderliggende oorzaken van gedrag en patronen in plaats van alleen naar de symptomen.
Werken met systemische principes, zoals loyaliteiten, verborgen dynamieken en herhalende patronen.

Toch zijn er fundamentele verschillen in hoe ze worden toegepast.

Wat is systeemtherapie?

Systeemtherapie (ook wel gezinstherapie of relatietherapie genoemd) is een vorm van psychotherapie waarbij niet alleen de cliënt zelf, maar vaak ook zijn of haar relaties en familiecontext worden meegenomen in de behandeling. De focus ligt vaak op erkende psychische problematiek en trauma.

Er wordt veelal gewerkt met gesprekken, reflectie, genogrammen (familietekeningen) en soms creatieve werkvormen, in een voornamelijk verbale en analytische aanpak. Deze is gericht is op het verbeteren van communicatie, het doorbreken van destructieve patronen en het herstellen van verbindingen.

Kenmerken systeemtherapie:

Gekwalificeerde therapeuten: Systeemtherapie wordt doorgaans uitgevoerd door een psychotherapeut of systeemtherapeut met een erkende opleiding.
Psychische klachten: Vaak gericht op gezinnen, koppels of individuen met erkende psychische problemen of trauma.
Vergoeding: Kan op verwijzing van de huisarts vergoed worden vanuit de basisverzekering, afhankelijk van de diagnose en de behandelaar.

Voordelen systeemtherapie:

Professionele expertise: Therapeuten hebben een erkende opleiding en kunnen ook psychische stoornissen herkennen en behandelen.
Wetenschappelijk onderbouwd: De therapie is vaak wetenschappelijk onderbouwd en wordt ondersteund door onderzoeken en richtlijnen.
Multidisciplinaire samenwerking: Vaak werkt de systeemtherapeut samen met andere zorgverleners, zoals huisartsen of psychiaters, wat kan helpen bij een geïntegreerde aanpak.

Nadelen systeemtherapie:

Verplichte betrokkenheid: Er wordt vaak verwacht dat het hele gezin of belangrijke betrokkenen meedoen, wat niet altijd gewenst of mogelijk is.
Minder toegankelijk: Vanwege de hoge opleidings- en licentie-eisen kan systeemtherapie minder toegankelijk zijn voor mensen zonder een formele zorgverzekering of die niet in aanmerking komen voor vergoedingen.
 Systeemtherapie legt vaak de nadruk op gesprekken en het analyseren van patronen, wat voor sommige cliënten niet altijd aansluit bij de behoeften of voorkeuren.

Wat is systemisch coachen?

Systemisch coachen is een vorm van begeleiding waarbij systemische principes worden gebruikt om inzicht te krijgen in patronen en dynamieken. Vraagstukken kunnen gaan over persoonlijke ontwikkeling, werk-gerelateerde vraagstukken, familiepatronen, maar ook trauma of gezondheidsvraagstukken.

Bij systemisch coachen wordt vaak gewerkt met opstellingen in de ruimte, waarin representanten (mensen of objecten) helpen om onderliggende dynamieken zichtbaar en voelbaar te maken. De aanpak is meer ervaringsgericht en intuïtief. Het richt zich op het aankijken en doorvoelen van wat zich afspeelt. Dit zorgt vaak voor beweging in vastzittende patronen.

Kenmerken systemisch coachen:

Focus op bewustwording: Gericht op heling en het verkrijgen van nieuwe perspectieven.
Opstellingen: Werkt vaak met systemische opstellingen, zoals familieopstellingen, voedingsopstellingen, tafelopstellingen en organisatieopstellingen.
Flexibiliteit: Kan individueel, in groepen of binnen organisaties worden toegepast.

Voordelen systemisch coachen:

Toegankelijk en flexibel: Geen diagnose nodig, waardoor het laagdrempeliger is.
Emotie- en ervaringsgericht: Werkt vaak direct met gevoel en lichaam, via opstellingen en andere werkvormen.
Ruimte voor intuïtie en creativiteit: De aanpak kan afgestemd worden op wat zich aandient in het moment.

Nadelen systemisch coachen:

Minder wetenschappelijk onderbouwd: In tegenstelling tot systeemtherapie is systemisch coachen minder wetenschappelijk onderbouwd.
Kwaliteit en ervaring variëren: Omdat er geen verplichte certificeringen en supervisie zijn, kunnen de kwaliteit en effectiviteit sterk variëren.*
 De kosten moeten vaak uit eigen zak betaald moeten worden. Soms kunnen werkgevers of zorgverzekeringen wel bijdragen, maar dit is afhankelijk van de situatie en voorwaarden.

Internal Family Systems (IFS)

Een variant op systeemtherapie en systemisch coachen is Internal Family Systems (IFS).

Internal Family Systems is een op neurowetenschappelijke basis gestoelde, systemische psychotherapie. Het gaat ervan uit dat de persoonlijkheid van een individu bestaat uit verschillende 'delen' of innerlijke stemmen, die allemaal hun eigen gedachten, gevoelens en gedragingen hebben.

IFS richt zich op het herkennen, begrijpen en herstellen van de interactie tussen deze delen, met speciale aandacht voor het doorvoelen en helen van beschadigde of verstrikte delen van de persoonlijkheid.

Verschillen IFS met systemische therapie of coaching

In plaats van de externe familie of systemen centraal te stellen, ligt de focus bij IFS op het interne systeem van een persoon. Dit is een belangrijk verschil met systeemtherapie, waar de nadruk ligt op de interacties en dynamieken binnen een extern systeem, zoals het gezin of een relatie.

Systemisch coachen gebruikt, i.t.t. IFS, vaak opstellingen om patronen en dynamieken binnen externe systemen en soms ook de interne systemen te onderzoeken.

Welke kies je, IFS, een systemisch coach of therapeut?

Wat het beste bij je past, hangt af van jouw situatie en voorkeuren. Wat kan helpen bij het maken van een keuze, is vooraf contact opnemen met een therapeut of coach.

Boek een kennismakingsgesprek, om hun manier van werken te verkennen en te voelen of er een klik is. Check referenties en vraag bijvoorbeeld naar hun ervaring, specifieke werkwijze en of ze ervaring hebben met de vraagstukken die jij ervaart.

Voelt het goed? Heb je vertrouwen in de persoon en de aanpak? Systemisch werk vraagt om openheid en veiligheid, en die ontstaat alleen als je je op je gemak voelt bij degene die je begeleidt.

Intuïtie speelt hierin een belangrijke rol. Soms voel je direct dat iets klopt, terwijl je er met je verstand nog geen woorden aan kunt geven. Of juist het tegenovergestelde: rationeel lijkt het te passen, maar ergens wringt er iets. Dat is waardevolle informatie. In mijn blog over intuïtieve intelligentie ga ik dieper in op hoe je je intuïtie kunt inzetten bij dit soort keuzes.

Conclusie

Systeemtherapie, systemisch coachen en IFS delen een systemische bril: ze kijken naar het grotere geheel en onderliggende dynamieken.

Waar systeemtherapie vooral verbaal en diagnostisch georiënteerd is en plaatsvindt binnen de geestelijke gezondheidszorg, is systemisch coachen vrijer, intuïtiever en ervaringsgericht. IFS ligt daar tussenin: met een systemische én psychotherapeutische benadering richt het zich op het innerlijke systeem van delen in plaats van de externe context.

Vertrouw op je gevoel en kies de begeleiding die voor jou het meest passend is. Uiteindelijk maakt niet alleen de methode het verschil, maar vooral de klik met de begeleider. Die klik zorgt voor veiligheid, vertrouwen en de ruimte om werkelijk te kunnen zakken in wat gezien wil worden.

* De kwaliteitswaarborg binnen systemisch coachen begint bij de coach zelf. Dit vraagt van de begeleider om diepgaand innerlijk werk: het onderzoeken en integreren van eigen schaduwkanten en onverwerkte thema’s. Vaak is dit onderdeel van een meerjarige opleiding. Doordat de coach bewust is van projecties en onbewuste dynamieken, kan de coach een veilige en ondersteunende bedding bieden voor het proces van de cliënt. Meer lees je in de blog: Hoe wij kwaliteit waarborgen in opstellingen en systemisch werk.

Inspiratie: Familieopstellingen en systeemtherapie, gescheiden werelden? Auteur: Margaherita Tinti

Nieuwsgierig naar wat Voeding 5D voor jou kan betekenen?

Check mijn Diensten, neem een kijkje op de Agenda of neem vandaag nog CONTACT op, dan vertel ik je meer!

ir. Marieke de Zwaan
Keynote spreker voeding 5D, systemisch coach & trainer